Dạy phonics cho bé tại nhà: hướng dẫn cho bố mẹ

Để dạy phonics cho bé tại nhà, hãy bắt đầu từ âm thanh chứ không phải chữ cái: chơi các trò vần điệu và đoán âm đầu cho đến khi bé nghe ra được các âm trong một từ. Sau đó mới gắn vài chữ cái với âm của chúng mỗi lần, luyện ghép âm thành từ ngắn và tập tô chữ, tất cả qua những buổi chơi ngắn. Bài viết này hướng dẫn bố mẹ từng bước, kèm những trò chơi đơn giản có thể làm ngay hôm nay.

Phonics là gì và vì sao nên cho bé làm quen sớm?

Phonics là cách liên kết âm với chữ cái: biết rằng chữ m đọc là /m/, và ba âm /c/ /a/ /t/ ghép lại thành cat. Khác với cách học thuộc tên chữ cái "ây, bi, xi", phonics giúp trẻ tự đọc được từ mới thay vì phải đoán hay nhớ mặt chữ.

Hiểu biết về chữ cái từ sớm tạo ra khác biệt thật sự. Hội đồng Quốc gia về Đọc viết sớm của Mỹ (National Early Literacy Panel) đã tổng hợp các nghiên cứu về trẻ từ sơ sinh đến 5 tuổi. Theo tài liệu tóm tắt kết quả của Viện Sức khoẻ Trẻ em Hoa Kỳ (NICHD), những yếu tố dự báo mạnh và ổn định nhất cho khả năng đọc viết sau này gồm hiểu biết về chữ cái (tên và âm của chữ), khả năng nghe và chơi với các âm trong lời nói (nhận thức âm vị) và việc viết chữ cái.

Bước 1: Chơi với âm thanh trước khi học chữ

Trước khi chữ cái có ý nghĩa, bé cần nghe ra rằng từ được tạo nên từ các âm. Những trò sau không cần chuẩn bị gì:

• Vần điệu. Đọc sách tiếng Anh có vần, rồi ngừng lại cho bé nói tiếp: "The cat sat on the... mat!"
• Âm đầu. "Sun bắt đầu bằng âm /s/. Còn gì bắt đầu bằng /s/ nữa nhỉ?" Cùng bé tìm đồ vật quanh nhà.
• Vỗ tay theo âm tiết. Vỗ ba-na-na (3 lần) và dog (1 lần).
• I spy. "I spy something that starts with /b/." (Quả bóng ball, quyển sách book, quả chuối banana.)

Bước 2: Dạy âm chữ cái vài chữ một lần

Mỗi tuần giới thiệu hai ba chữ, mỗi chữ kèm âm và một từ có hình ảnh: "Đây là chữ s, đọc là /s/, như trong sun." Nhiều chương trình phonics bắt đầu với s, a, t, p, i, n, vì các chữ này ghép nhanh thành từ thật (sat, pin, tap, nap), bé dùng được ngay những gì vừa học.

Hãy đọc âm thật ngắn và gọn. Chữ b đọc là /b/, không phải "bờ" hay "bơ". Thêm nguyên âm vào mỗi âm sẽ khiến việc ghép âm về sau rất khó (bờ-a-tờ không nghe ra bat). Đây là lỗi người Việt hay gặp, vì trong tiếng Việt phụ âm luôn đi kèm nguyên âm.

Bước 3: Luyện ghép âm và tách âm

Khi bé đã biết vài âm, hãy chỉ cho bé cách các âm nối thành từ. Đọc từng âm chậm rồi nhanh dần: /s/... /a/... /t/... sat! Dùng chữ cái nam châm hoặc thẻ chữ để xếp từ, cho bé chỉ vào từng chữ và đọc âm của nó.

Trò chơi ngược lại cũng rất hữu ích: nói một từ ngắn rồi hỏi "Trong từ pin con nghe thấy những âm nào?". Nghe được các âm trong từ là bước đầu tiên để sau này bé tự đánh vần.

Bước 4: Tập tô và viết chữ cái

Viết chữ giúp bé nhớ chữ lâu hơn và luyện đôi tay khéo léo trước khi đi học. Cho bé tô chữ to bằng ngón tay trên khay cát, bột mì hoặc cửa kính mờ hơi nước trước khi cầm bút sáp. Vừa tô vừa đọc âm: "/m/, xuống, lên, vòng, vòng." Bắt đầu từ những chữ cái trong tên của bé, vì đó luôn là những chữ bé thích nhất.

Trò chơi phonics đơn giản tại nhà

Muốn xem đầy đủ các kỹ năng bé cần trước khi đi học, bố mẹ có thể đọc bài chuẩn bị cho bé vào lớp 1.

Những sai lầm nên tránh

• Dạy quá nhanh. Học cả 26 chữ trong vài tuần dễ khiến bé rối, vài chữ mỗi tuần là đủ.
• Chỉ dạy bài hát ABC. Bài hát giúp nhớ tên chữ, nhưng bé còn cần học âm.
• Biến việc học thành kiểm tra. Sửa nhẹ nhàng, khen sự cố gắng và coi lỗi sai là một phần của trò chơi.
• Cho bé dùng thiết bị quá lâu. Nếu dùng ứng dụng, hãy giữ mỗi buổi thật ngắn và ngồi cùng con khi có thể. Bài thời gian xem màn hình của trẻ có khuyến nghị của WHO.

Biibo Kids giúp bé học phonics như thế nào?

Biibo Kids là ứng dụng học tập cho trẻ 3–6 tuổi trên iOS và Android. Môn chữ cái dạy bảng chữ cái tiếng Anh từ a đến z qua các trò chơi ngắn: tập tô chữ cái và chữ số, chữ cái biết nói, lật thẻ tìm cặp, ghép chữ thành từ, cùng bộ sticker để bé sưu tầm. Bố mẹ có khu vực riêng được khoá lại, với báo cáo 7 ngày và hồ sơ cho tối đa ba bé. Ứng dụng không có quảng cáo và dùng được khi không có mạng.

Tóm lại

Để dạy phonics cho bé, hãy bắt đầu bằng các trò chơi với âm, giới thiệu âm chữ cái vài chữ một lần bắt đầu từ s, a, t, p, i, n, luyện ghép âm và tách âm, rồi thêm tập tô chữ. Giữ mỗi buổi thật ngắn, vui và không áp lực.